Τόπος: Κόζαρσκα Ντούμπιτσα Πολιούχος: Άγ. Αρχάγγελος Γαβριήλ Πανηγύρι: Η Μεταμόρφωση Ο ηγούμενος: ιερομόναχος Βασίλειος Το πρόγραμμα ιερών ακολουθιών: κάθε Κυριακή και γιορτή η Θεία Λειτουργία, Όρθρος, Εσπερινό, Ώρες

   Η Ιερά Μονή της Μοστάνιτσας (Mostanica), η οποία είναι το μεγαλύτερο και ένα από τα παλαιότερα μοναστήρια στην ορθόδοξη επαρχία της Μπάνια Λούκα, βρίσκεται στην απόσταση των δώδεκα χιλιομέτρων από την Κόζαρσκα Ντούμπιτσα, στην πανέμορφη, δασώδη περιοχή στις πρόποδες του βουνού Κόζαρα.
   Υπάρχουν μερικές καταγραμμένες παραδόσεις οι οποίες μιλάνε περί της ίδρυσης του μοναστηριού Μοστάνιτσα. Μία από αυτές μαρτυρά ότι η Μοστάνιτσα είναι το φιλανθρωπικό ίδρυμα των γονιών του αγίου Σάββα. Αυτή η διήγηση συμφωνεί με τη πανσερβική αγιοσαββίτικη παράδοση και δεν υπάρχουν πηγές στις οποίες θα μπορούσαμε να τη ελέγξουμε. Κατά την άλλη παράδοση η Μοστάνιτσα κτίστηκε το 1113 στο τόπο που σκοτώθηκε ο άγιος Θεόδωρος ο Θήρωνος. Οι παλαιότεροι χρονογράφοι που αναφέρουν το μοναστήρι ενισχύουν αυτή την χρονολογία με τη διήγηση περί ενός εκκλησιαστικού κλειδιού, στο οποίο υποτίθεται ότι ήταν χαραγμένο το έτος 1111.
   Η παράδοση κατά την οποία το μοναστήρι Μοστάνιτσα έκτισε ο Χασάν-Πάσας Πρέδοϊεβιτς και ανακαίνισε το μοναστήρι ΄Ρμαν για να γίνει έδρα στον αδελφό του, τον μοναχό Γαβριήλ Πρέδοϊεβιτς, συνδέεται με τα αληθινά γεγονότα από την ιστορία της περιοχής αυτής, με τις τουρκικές κατακτήσεις πέρα στη δύση κατά την διάρκεια του δέκατου τέταρτου αιώνα.
   Η πρώτη γραπτή μνεία του μοναστηριού Μοστάνιτσα είναι μια σημείωση από το 1579 στο Πατερικόν, το οποίο σήμερα βρίσκεται στη Ιερά Μονή του Χιλανδαρίου. Εκεί καταγράφεται ότι το βιβλίο ήταν γραμμένο το αναφερομένο έτος «στο ναό του αγίου αρχαγγέλου Μιχαήλ στο μοναστήρι που λέγεται Μοστάνιτσα, το καιρό του ηγούμενου Γρηγορίου του ιερομόναχου».
   Η Μοστάνιτσα για το διάστημα από το μισό του 14 αιώνα μέχρι και το δεύτερο μισό του 20 αιώνα ήταν ανακαινισμένη εννέα φορές. Επειδή και η μονή καταστράφηκε από τις γερμανικές βόμβες στο δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, οι τελευταίες ανακαινίσεις έγιναν αμέσως μετά το πόλεμο.
   Οι διαστάσεις της εκκλησίας είναι 23,4 x 10,5 μ, και το ύψος του τρούλου ανέρχεται στα 13,5 μ. Οι παλαιότεροι ερευνητές άφησαν το στοιχείο για το τελευταίο ίχνος της τοιχογραφίας της Μοστάνιτσας, το οποίο βρισκόταν στο κοίλωμα του δυτικού εξωτερικού τοίχου - το ρόδινο χερούλι του ξίφους του αγίου αρχαγγέλου Μιχαήλ, στον οποίον είναι αφιερωμένη η εκκλησία.
   Κατά το παρελθόν των τουλάχιστο πεντακοσίων ετών, όπως και κατά την εξαιρετικά τολμηρή και πλούσια αρχιτεκτονική της εκκλησίας του, το μοναστήρι Μοστάνιτσα ανήκει στη σειρά των μνημείων του πολιτισμού του υψηλότερου επίπεδου της δημιουργικότητας του σερβικού λαού στην σερβική ορθόδοξη εκκλησία. Η ιστορία του μοναστηριού αυτού ακολούθησε τα ίδια γεγονότα τα οποία ακολουθούν και τα άλλα ορθόδοξα μοναστήρια σ’ αυτή την περιοχή. Η θέση του στα πάντα ανήσυχα σύνορα της οθωμανικής με την αυστριακή αυτοκρατορία ήταν η προϋπόθεση για τα συνεχή βάσανα και συχνές μεταναστεύσεις των μοναχών, έπειτα των οποίων ξαναγινόντουσαν οι επιστροφές και οι ανακαινίσεις.